“ఎంకి పెళ్లి సుబ్బి చావుకొచ్చింది” – సామెత

ఒకరికి జరిగిన మేలు ఇంకొకరికి కీడుగా పరిణమించింది అనటానికి ఈ సామెత పుట్టింది.

రెంటికీ చెడ్డ రేవడు – సామెత

రేవడు అంటే చాకలి లేదా రజకుడు. నది ఒడ్డున బట్టలు ఉతుక్కుంటున్నాడు. ఉతికిన బట్టలు ఎగువన తెరపగా ఉన్న చోట ఆరేసి మిగిలిన బట్టలు ఉతుక్కుంటున్నాడు. ఇంతలో దూరంగా నదకి ఉధృతంగా నీరు రావడం చూసి, గబగబా ఆరవేసిన గుడ్డలు తీయడానికి పరుగెత్తాడు. అతడు ఆరవేసిన బట్టలు సేకరించే లోపలే ఆ ధౌతవస్త్రాలు వరదనీటిలో కొట్టుకొని పోతున్నాయి. దిగువన ఉతకవలసిన బట్టలనైనా కాపాడుకొందామని కిందకు పరుగులు తీశాడు. అతనికంటే ముందే వరద ప్రవాహంలో అవీ కొట్టుకొని పోయాయి. దురదృష్టవంతుడు రెంటికీ చెడిన రేవడు(డి)అయ్యాడు. ఈ ఘటనే సామెత అయింది.

గొంతెమ్మ కోరికలు

పాండు రాజు మొదటి భార్య అయిన కుంతీ దేవి యొక్క వికృతి నామం గుంతి, గొంతీ. ఆ “గొంతీ” కి గౌరవ వాచకం గొంతి+అమ్మ = గొంతెమ్మ .

కురుక్షేత్ర యుద్ధం సమయంలో , కర్ణుడితో ఆమె మాట్లాడే సమయాన ఆమె “కర్ణుడూ బ్రతకాలి, అర్జునుడూ బ్రతకాలి” అని కోరుకున్నది, కానీ అది అసంభవము, అయితే ఇద్దరిలో ఒకరే ఉండగలరు తప్ప ఇద్దరు ఉండాలి అంటే అది సాధ్య పడని పని అని కర్ణుడు చెపుతాడు. కాబట్టి సాధ్యపడని కోరికలను గొంతెమ్మ కోర్కెలు అని అంటారు

అవ్వా కావాలి , బువ్వా కావాలి ” అన్న జాతీయం కూడా ఈ కోవకు చెందినదే.

సింగి నాదం -జీలకర్ర

ఇది ఒక తెలుగు సామెత.

ఎప్పుడో చదివిన కథ.

బ్రిటిషు వారు వర్తకమునకు మన దేశమున అనుమతి పొంది, మెల్ల మెల్లగా మన రాజుల అంతఃకలహాలను ఆసరా చేసుకొని వారి సూత్రం ఉందికదా “విభజించి పాలించు” దానితో వారు తగువులు పెంచి వారిని ఆశ్రయించేటట్టుగా తయారు చేసారు.

దొరలు నెమ్మదిగా తమ సిపాయలను రాజుల కు ఇచ్చి, వారి రాజ భటులను తొలగించే పన్నాగం పన్నారు. దానితో రాజ భటులకు ఉపాధి లేక దొంగ తనాలు మొదలుబెట్టి ఊళ్లను దోచుకోవడం సాగించారు.

వీరిని పిండారీలు అని పిలిచేవారు. వీరు పద్దితితో దోచుకోవడానికి వచ్చేటప్పుడు ఒక కొమ్ము బూర ఊదేవారు. (శృంగ నాదం ). ఈ నాదాన్ని విని ఊరి జనం పారిపోయేవాళ్లు. యధేచ్చగా దోపిడి కి అవకాశం కల్పించుకొనేవారు.

ఇది ఇలా ఉండగా, విదేశీ వర్తకులు తమ నావలు ఓడలలో జీలకర్ర లాంటి దినుసులు వేసుకొని అమ్మకం సాగించేవారు వారుకూడా తమ రాకను తెలియచేస్తూ కొమ్ము బూర ఊదేవారు.

కొమ్ము బూర-వాడుకలో సింగి నాదం అని పిలిచేవారు. ఈ జీలకర్ర వ్యాపారుల నాదం పిండారీ దొంగలదని జనం భయపడి పారిపోతూంటే, కొంతమంది పెద్దవాళ్ళు అది వర్తకుల దని, నచ్చచెప్పి వాటిని కొనుగోలుకు వెళ్లేవారు.

అలా వచ్చింది సింగి నాదం -జీలకర్ర. అంటే ఆ సింగినాదం జీలకర్ర వారిది. దొంగల నాదం కాదు అని.

అందుకనే తేలికగా తీసివేసే ఒక భయాన్ని సింగి నాదం -జీలకర్ర లే. ఒక తెలుగు సామెత గా మారింది.

తెలుగు సామెతలు

ఆడి తప్పరాదు, పలికి బొంక రాదు
అడవి కాచిన వెన్నల
మొరిగే కుక్క కరవదు
ఆడలేక మద్దెల ఒడినట్టు
యధారాజ తథా ప్రజ
ఇచే వాడ్ని చూస్తే, చచ్చేవాడైనా లేచు
ఇదుగో పులి అంటే, అదుగో తోక అన్నట్టు
ఇల్లలక గానే పండుగ కాదు
ఇంట గెలిచి, రచ్చ గెలవాలి
ఉన్న మాటంటే ఉలికి పడ్డట్టు
ఎలుకకు పిల్లి సాక్షి
ఏ పాటు తప్పినా సాపాటు తప్పదు
ఏ పుట్టలో ఏ పామున్నదో
ఒకే దెబ్బకు రెండు పిట్టలు
ఓడలు బండ్లు, బండ్లు ఓడలగును
కంచు మ్రోగినట్లు కనకంబు మ్రోగునా
కడవడంత గుమ్మడికాయ కత్తిపీటకు లోకువ
బూడిదలో పోసిన పన్నీరు
కథకు కాళ్లు లేవు, ముంతకు చెవులు లేవు
కాకిపిల్ల కాకికి ముద్దు
కీడెంచి మేచెంచవలె
కుక్కతోక పట్టుకొని గోదావరి ఈదినట్టు
కూసే గాడిద వచ్చి మేసే గాడిదను చెరపినట్టు
కొండను తవ్వి ఎలుకను పట్టినట్టు
కొండనాలుకకు మందు వేస్తే ఉండనాలిక ఊడినట్లు
కొత్త బిచ్చగాడు పొద్దెరగడు
కోటి విద్యలు కూటికొరకే
ఐకమత్యమే మహాబలము
గుడ్డెద్దు చేలో పడ్డట్టు
గుమ్మడికాయ దొంగ అంటే భుజాలు తడుముకున్నట్టు
చల్లకు వచ్చి ముంత దాచినట్టు
చింత చచ్చినా పులుపు చావదు
మునగ చెట్టు ఎక్కించడం
చిన్న పామైన పెద్ద కర్రతో కొట్టాలి
మొక్కై వంగనిది మానై వంగునా
చెట్టు ముందా, విత్తు ముందా
చెరపుకురా చెడెదవు
నిలబడి దంచినా, ఎగిరి దంచినా ఒకే కూలి
తాను పట్టిన కుందేటికి మూడే కాళ్లు
తింటేగానీ రుచి తెలియదు, దిగితే కానీ లోతు తెలియలదు
తీగ లాగితే డొంకంతా కదిలినట్టు
తులసివనంలో గంజాయి మొక్క
తొండ ముదిరి ఊసరవెల్లి అయినట్టు
దీపముండగానే ఇల్లు చక్కబెట్టు కోవాలి.
దున్నపోతు మీద వాన కురిసినట్టు
దూరపు కొండలు నునుపు
దొంగలు పడ్డ ఆరునెలలకు కుక్కలు మొరిగినట్టు
నిండుకుండ తొణకదు
నిద్రపోయ్యే వాడిని లేపవచ్చ, మేలుకొన్న వాడిని లేపలేము
నివురు కప్పిన నిప్పు
నోరు మంచిదైతే ఊరు మంచిదవుతుంది
పనిలేని మంగలి పిల్లితల గొరిగినట్టు
పరుగెత్తి పాలుతాగే కంటే, నిలబడి నీల్లు తాగడం మేలు
ముందు నుయ్యి, వెనుక గొయ్యి
పులిని చూచి నక్క వాత పెట్టుకున్నట్టు
పువ్వు పూయగానే పరిమళించి నట్టు
పేరు గొప్ప ఊరు దిబ్బ
అంతిమ నిష్టూరం కన్నా ఆదినిష్టూరం మేలు
మింగ మెతుకు లేదు మీసాలకు సంపెంగె నూనె
మూలిగే నక్క మీద తాటికాయ పడ్డట్టు
మొండివాడు రాజు కన్నా బలవంతుడు
రోలు వెళ్లి మద్దెలతో చెప్పుకున్నట్టు
అనువుకాని చోట అధికులమన రాదు
కొండ అద్దమందు కొంచమై ఉండును
కంటికి రెప్ప, కాలికి చెప్పు
కాచిన చెట్టుకే రాళ్ల దెబ్బలు
చెరువు నిండితే కప్పలు పదివేలు చేరు
చీమలు పెట్టిన పుట్టలు పాముల కిరువైనట్టు
మంత్రాలకు చింతకాయలు రాలవు
కుక్క కాటుకు చెప్పు దెబ్బ
అమ్మబోతే అడవి, కొనబోతే కొరివి
ఇంట్లో ఈగల మోత, బయట పల్లకి మోత
మెరిసేదంతా బంగారం కాదు
కలసి ఉంటే కలదు సుఖం
అంగట్లో అన్నీ వున్నా, అల్లుడి నోట్లో శని ఉన్నట్లు
అగ్నికి వాయివు తోడైనట్లు
కృషితో నాస్తి దుర్భిక్షం
అరటిపండు వలచి నోట్లో పెట్టినట్లు
ఆవు చేలో మేస్తే, దూడ గట్టుమీద మేయునా
పిట్ట కొంచె కూత ఘనం
అడిగే వాడికి చెప్పేవాడు లోకువ

సింగి నాదం -జీలకర్ర

కుక్కతోక వంకర


 పూర్వం కుక్కలకి తోక వంకరగా ఉండేది కాదు(ట)!.. సాఫీగా, కర్రలా ఉండేది, దాని తోక వంకరవడానికి ఒక కథ వుంది.  ఒక అడవిలో జంతువులన్నీ కలిసి మెలిసి ఉండేవి. వాటిలో కుక్క కూడా ఒకటి. దానికి కొన్ని గొప్ప గుణాలుండేవి. దూరం నుండి చప్పుడు వినగలదు, వాసన పసిగట్టగలదు. అందుకే కుక్క అడవికి కూడా కాపలాదారునిగా ఉండేది.
అడవికి రాజైన సింహం.. కుక్కలోని ప్రతిభని గుర్తించింది. అందుకే అడవికి కుక్కను సేనాధిపతిని చేసింది. గొప్ప పదవి దక్కిందన్న గర్వంతో కుక్క తలబిరుసు తనంగా ప్రవర్తించడం మొదలు పెట్టింది. అడవిలోని ఇతర జంతువులను లెక్క చేసేది కాదు.. సమస్యలను సింహం రాజుకు విన్నవించుకుందామని వచ్చే చిన్న చిన్న జంతువులను తన కర్రలాంటి తోకతో తరిమి కొట్టేది.
కుక్కకు పెరిగిన అహంకారాన్ని చూసి మిగిలిన జంతువులు ఏంతో విసిగిపోయాయి. ఒకనాడు దాని పొగరుబోతుతనం గురించి సింహానికి ఫిర్యాదు చేశాయి. విచారణ కొరకు సింహం కుక్కని రమ్మని కబురు చేసింది. కుక్క సింహం రాజు దగ్గరకొచ్చింది.
”అడవిలో జంతువులన్నింటిని నువ్వు బాధ పెడుతున్నావని విన్నాను.. సేనాధిపతివై ఉండి.. వారి కష్టాలను తీర్చాల్సింది పోయి.. నువ్వే ఇలాగ ప్రవర్తిస్తే ఎలా..! నీకిదే చివరి హెచ్చరిక.. ఇంకోసారి నీ మీద ఫిర్యాదు రాకూడదు.. ఇకనుండైనా బుద్దిగా ఉండు పో!” అని మందలించింది సింహం.
”అయ్యో… ఒట్టి అబద్దం సింహరాజా..! నా తోకను చూడండి.. ఆ భగవంతుడు నాకు కర్ర లాంటి బలమైన తోకను ఇచ్చాడు.. అది చూసి మిగిలిన జంతువులు అసూయ పడుతూ.. నాపై నిందారోపణలు చేస్తున్నాయి. కావాలని నామీద లేని పోనీ చాడీలు చెబుతున్నాయి .. అంతే!..”  అంది కుక్కఅమాయకత్వాన్ని నటిస్తూ.
”అయితే.. మిగిలిన జంతువులు అసూయ చెందకుండా నేనో ఉపాయం చెబుతాను. ఈ కుక్క తోకను మడిచి తాడుతో కట్టు..” అని భటుడు తోడేలుకు చెప్పింది సింహం.
సింహం చెప్పినట్టే చేసింది తోడేలు. అలా నాలుగుగైదు నెలలు గడిచిపోయాయి.
తోక మడిచి రాయి కట్టడం వాళ్ళ కుక్కకు బాగా నొప్పి కలిగింది.. పైగా మిగిలిన జంతువుల ముందు అవమానంగా భావించి అడవి నుంచి పారిపోయి వేరే ఊరికి వచ్చేసింది.
ఆ ఊరిలో ఒక రైతు పొలం పని చేసుకుని ఇంటికి తిరిగి వెళుతూండగా తోకను కట్టేసిన కుక్కను చూసి జాలిపడి కట్టు విప్పదీశాడు.
మునుపటిమాదిరి కర్ర లాగా లేదు. వంపుతిరిగి పైకి లేచి ఉంది.
తలతిప్పి పైకి తిరిగి ఉన్న తోకను చూసింది కుక్క. ‘ఆ తోకతో ఇప్పుడు ఎవర్నీ బెదిరించలేదు. కర్రలా ఉపయోచించి ఎవ్వరనీ కొట్టలేదు.. ఇక అహంభావంతో ఉండకూడదు..’ అని మనసులో అనుకుంది.
రైతు వెంటే ఇంటికి వచ్చింది.
వెంట పడి వచ్చిన కుక్కకి కొంత అన్నం పెట్టి నీళ్లు తాగించాడు. పెట్టిన తిండికి విశ్వాసంగా తోక ఊపింది కుక్క. అప్పట్నుంచి రోజూ తనతోనే ఉంటూ.. తాను పెట్టింది తింటూ.. తనతో పాటు పొలానికి వెళుతూ, ఇంటికి కాపలాగా ఉండిపోయింది.
కుక్కకి కూడా తను చూపించే ప్రేమ, ఆప్యాయత బాగా నచ్చేసింది..
ఎందుకంటే ”అడవి జంతువుకులుకన్నా మనుషులే మంచివారు, దయార్ద్ర హృదయులు” అని తలచి విశ్వాసం గల పెంపుడు జంతువుగా నాటి నుండి నిలిచిపోయింది.