Dams in India

1. Tehri Dam

State – Uttrakhand

The 8th largest dam in the world and India’s largest dam, Tehri Dam stands at a staggering height of 261 meters and length of 575 meters and is the highest dam in India.

Standing on the Bhagirathi river, the dam is made of rocks and earth fills, and has a water reservoir of 2,00,000 acre-feet capacity, known as the Tehri Lake, which is a popular tourist attraction. Its first phase was completed in 2006 and the other two phases are still in their ongoing stages. The water from the reservoir is used in irrigation, municipal water supply and power generation of 1,000 MW.

The dam also serves as a massive boost to the tourism industry in Uttrakhand with it being a popular destination for the locals and outsiders alike. The dam offers water sports to its visitors like jet skiing and banana boat ride.

How to reach

By air : Jolly Grant is the closest airport and is 91kms away. From here one can take cabs to the dam.

By rail : Rishikesh is the nearest railway station and cabs are easily available from here to New Tehri town.

2. Bhakra Nangal Dam

State – Himachal Pradesh

Bhakra Nangal Dam is located on the Sutlej river and is the second-largest dam not only in India but the whole of Asia. It stands at a height of 225 meters and has a length of 520 meters and is also the highest gravity dam in India.

The construction of the dam started in 1948 and was completed in the year 1963. The Bhakra Nangal[1] multi-purpose dams are first among the river valley development schemes taken by the government post-independence.

The dam attracts millions of tourist each year with an abundance of tourist spots in its vicinity. One of the most famous ones being the Gobind Lake that serves as the perfect spot to spend time with your loved ones.

How to reach

By air : The closest airport is Chandigarh. You can either take a cab or a public transport option from here.

By rail : The nearest railway station is Nangal Dam which is approximately 36kms.

3. Sardar Sarovar Dam

State – Gujarat

Also called the Narmada Dam after the river that it stands on, Sardar Sarovar Dam[2] is the biggest project on river Narmada. With a height of 163 meters and length of 1210 meters, this is the third-largest dam in India.

The foundation of this dam was laid by Jawaharlal Nehru in 1961 and ultimately, the construction work started in 1979. A pivotal point to the Gujarat government, Union Minister Nitin Gadkari had claimed that over 4 crore Gujaratis would get drinking water and 22,000 hectares of land would be irrigated as benefits of the dam.

With the grand Statue of Unity in its vicinity, the dam is a great source of tourism for the state and offers recreational activities like boating to the visitors.

How to reach

By air : Vadodara is the closest airport to Bhakra Nangal Dam which is around 91kms away.

By rail : The closest railway station is the Vadodara Railway Station that is connected to various major cities.

4. Hirakud Dam

State – Odisha

An absolute marvel of architectural and civil engineering fineness, Hirakud Dam is the longest dam in India at almost 26kms. The dam has an area of 1,33,090 sq km, which is more than twice the area of Sri Lanka. The construction was completed in the year 1957.

One of the major attractions here is a drive-through road[3] that you can take over the dam enjoying the lush greenery around it. The quaint atmosphere is enough to draw nature lovers to this dam. Apart from its abundance of greenery, Cattle Island, Vimleshwar Temple, Huma Temple, and Ushakothi Wildlife Sanctuary are a few tourist attractions near the dam.

How to reach

By air : Raipur is the closest airport to Hirakud Dam.

By rail : Sambalpur has two railway stations, Khetrajpur and Sambalpur railway stations and either can be chosen to reach Hirakud.

5. Nagarjuna Sagar Dam

State – Telangana

Located in Nalgonda district in Telangana, Nagarjuna Sagar Dam[4] is the world’s largest masonry dam protected with 26 gates measuring 14m in height and 13m in width. The dam stands at a height of 150 meters and is 16kms in length.

It also serves as one of the biggest sources for generation of hydroelectricity in India and was one of the first projects taken up by the government under the Green Revolution and the dam has been operational since 1967. The dam acts as an active tourist attraction owing to its grand structure and also provides boating services as recreation to the visitors.

How to reach

By air : The nearest International Airport from Nagarjuna-Sagar is Rajiv Gandhi International Airport, Hyderabad, a roughly three-hour drive to the dam.

By rail : The nearest Railway Station is Macherla railway station, around 24 Kms from Nagarjuna-Sagar.

Dams are one of the greatest marvels of modern-day architecture and serve as a great source of pride for the nation. They not only serve their purpose towards various government schemes concerning irrigation, water supply and power generation but are also one of the biggest attraction for state tourism.

స్వర్ణముఖీ నది

స్వర్ణముఖీ నది జన్మస్ధానం తిరుపతి చంద్రగిరి మధ్యవున్న తొండవాడ సమీపంలోని కొండప్రాంతం. ఈ నది జీవనది కాదు. అక్టోబర్‌ నుండి డిసెంబర్‌ దాకా మాత్రమే ప్రవహిస్తుంది. ఈ నది భీమానది, కళ్యాణి నదులలో కలిసిపోయి తొండవాడలో త్రివేణిసంగమంగా మారి ఉత్తరవాహినిగా ప్రవహించి తూర్పున బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది. ప్రసిద్ధ శైవక్షేత్రం శ్రీకాళహస్తి ఈ నదీతీరంలోనే ఉన్నది.

వంశధారా నది

వంశధారా నది జన్మస్ధానం ఒరిస్సాలోని నియమగిరి పర్వతపానువు. నది మొత్తం పొడవు 230 కి.మీ. 150 కి.మీ. ఒరిస్సాలో ప్రవహిస్తుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో శ్రీకాకుళం జిల్లాలో ప్రవేశించి కళింగపట్నం వద్ద బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది. వంశధారా నది శ్రీకాకుళం జిల్లాకు ప్రధాన నీటివనరు. శ్రీకాకుళం జిల్లాలో గొట్టాల వద్ద ఈ నదిమీద ఆనకట్ట నిర్మించబడినది.


వెలికొండలోని డొక్కశ ఈ నది జన్మస్థానం. మార్కాపూర్‌, దర్శి, పొదిలి, కొండేపి, కోరు ఉప్పపాడు, కొత్తపట్నం మండలాల గుండా ప్రవహించి కొత్తపట్నంలోని మదనూరు మండలం దగ్గర బంగాళాఖాతంలో కుస్తుంది.


శబరి నదికి ఉపనది. మాచ్‌కుంద్‌ అనికూడా ఈ నదిని పిలుస్తారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని తూర్పుకనుమమలో పుట్టి ఒరిస్సా సరిహద్దుగుండా ప్రవహిస్తుంది. ఒరిస్సా సరిహద్ధులో జాలాపుట్‌ రిజర్వాయర్‌ ఈ నదిమీద కట్టబడినది. తరువాత ఆంధ్రప్రదేశ్‌, చత్తీస్‌ఘర్‌, ఒరిస్సా సరిహద్దులలో శబరినదిలో కలుస్తుంది.


శబరి గోదావరి నది యొక్క ముఖ్య ఉపనది. ఒరిస్సా రాష్ట్రంలో పుట్టి చత్తీస్‌గడ్‌ మీదుగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రవేశించి పశ్చిమగోదావరి, కూనవరం దగ్గర గోదావరిలో కలుస్తుంది

పెన్నా నది

పెన్నా నది (పెన్నార్‌, పెన్నేరు) కర్నాటక రాష్ట్రంలో (చికబల్లాపూర్‌ జిల్లా) కోలార్‌ సమీపంలో నందిదుర్గ కొండలలోని చెన్నకేశవ కొండలో పుట్టి నంది శ్రేణులగుండా 40 కి.మీ. ప్రవహించి అనంతపురం నుండి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రవేశిస్తుంది. అక్కడనుండి నెల్లురు జిల్లాలో ప్రవేశించి నెల్లూరుకు ఈశాన్యంగా ఉన్న ఊటుకూరు దగ్గర బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది. పెన్నా నది మొత్తం పొడవు 597 కి.మీ.


తూర్పుగోదావరి జిల్లాలోని ఈ నది గౌతమి నదియొక్క ఉపనది గౌతమి నది ఉపనది ఆత్రేయ నదికి ఉపనది. గుండ్లకమ్మ : ఈ నది కేవల వర్షాకాలంలోనే ప్రవహిస్తుంది. జన్మస్థానం తూర్పుకనుమలోని నల్లమల కొండలు. అర్ధవీడు, ప్రకాశం జిల్లాలలో నుండి ప్రవహిస్తుంది. కొండమీద నుండి వచ్చే అనేక కాలువలను కలుపుకొని కంబంలో ప్రవేసిస్తుంది. తరువాత మార్కాపురం మరియు కోరమండలం తీరం గుండా ప్రవహించి బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది. నల్లమల పర్వతాలలో పుట్టే నదులలో గుండ్లకమ్మ పెద్ద నది. గజపతులు కాలంలో ఈ నదిమీద మట్టితో డామ్‌ నిర్మించబడినది. దీనినే కంబం డామ్‌ అని పిలుస్తారు.

నాగావళి నది

నాగావళి నది ఒరిస్సా రాష్ట్రంలోని కహంది జిల్లాలోని తూర్పుకనుమలలో ప్రారంభమవుతుంది. నది మొత్తం పొడవు 256 కి.మీటర్లు. అందులో 161 కి.మీ. ఒరిస్సా రాష్ట్రంలో ప్రవహిస్తుంది. 2 కి.మీ. ఒరిస్సా ఆంధ్రా సరిహద్దులో, 93 కి.మీ. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రవహిస్తుంది.విశాఖపట్నం, విజయనగరం, శ్రీకాకుళం జిల్లాలలో నాగావళినది ప్రవహిస్తుంది. నాగావళి నది మీద తోటపల్లి మరియు నారాయణపురం వద్ద నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు నిర్మించబడినవి. నాగావళి నది శ్రీకాకుళం పట్టణానికి 5 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న కళ్ళేపల్లి గ్రామం వద్ద బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది. . శ్రీకాకుళం జిల్లా, బజ్రా మండంలో నాగావళి నదిపై నారాయణపురం గ్రామం వద్ద ప్రాజెక్ట్‌ నిర్మించబడినది. మరియు విజయనగరం జిల్లా, గరుగుబిల్లి మండలం, తోటపల్లి గ్రామం వద్ద ఇంకొక ప్రాజెక్ట్‌ నిర్మించబడుచున్నది. బర్హ, బల్దియా, సత్నాలియా, సీతగుర్హ, శ్రీకోన, జంఝావతి, గుముడుగెడ్డ, వొట్టిగడ్డ, సువర్ణముఖి,రెల్లిగడ్డ, వేదావతి నాగావళికి ఉపనదులు.

తుంగభద్ర నది

తుంగభద్ర కృష్ణానదికి ఉపనది. రామాయణ కాలంలో పంపానదిగా పిలువబడ్డది. ఈ నది జన్మస్థం కర్నాటకలోని పడమటి కనుమలు. తుంగ, భద్ర అనే రెండు నదులుగా ప్రవహిస్తూ కర్నాటకాలోని షిమోగా జిల్లా కూడ్లీ వద్ద రెండునదులు కలసి తుంగభద్రగా పేరుపొందింది. అక్కడనుండి కర్నాటకలోని శృంగేరీపీఠం, హంపీ మీదుగా ప్రవహించి కర్నూలు జిల్లా, కౌతాం మండలం నుంచి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోకి ప్రవేశిస్తుంది. కర్నూలుజిల్లా మంత్రాలయం గుండా ప్రవహించి కర్నూలు జిల్లాలోనే సంగమేశ్వరం వద్ద కృష్ణానదిలో కలిసి పోతుంది. తుంగభద్రా నది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని మహబూబ్‌నగర్‌లోని ఆలంపూర్‌కు దగ్గరలోని గొండిమల్ల వద్ద కృష్ణానదిలో కలుస్తుంది. మహబూబ్‌నగర్‌ మరియు కర్నూలు ఈ రెండు జిల్లాలలో మాత్రమే ప్రవహిస్తుంది. చారిత్రకంగా ఈ నది ప్రసిద్ధి పొందినది. చరిత్ర ప్రసిద్ధిపొందిన విజయనగర సామ్రాజ్యం ఈ నది ఒడ్డునే ఉన్నది. హంపి, మంత్రాలయం వంటి పుణ్యక్షేత్రాలు ఈ నది ఒడ్డునే వెలశాయి. మరియు అష్టాదశ శక్తిపీఠాలలో ఒకటిగా పేరుపొందిన జోగులాంబా దేవాలయం (మహబూబ్‌నగర్‌, ఆలంపూర్‌ గ్రామం) కూడా ఈ నది ఒడ్డునే ఉన్నది. భారతదేశంలోని పంచగంగలలో ఒకటిగా తుంగభద్రను పెద్దలు పిలుస్తారు. కర్నూలు లోని సుంకేశుల గ్రామం వద్ద ఈ నదిమీద బ్యారేజ్‌ (ఈ బ్యారేజ్‌నే ప్రస్తుతం కోట్ల విజయభాస్కరరెడ్డి ప్రాజెక్ట్‌ గా పిలుస్తున్నారు) కట్టబడినది

కృష్ణా నది

కృష్ణానది జన్మస్థానం పశ్చిమ కనుమలలోని మహారాష్ట్రలో (జార్‌ గ్రామం నుండి వెయ్‌ తాలూకా, సతారా జిల్లా) మహాబలేశ్వర్‌కు ఉత్తరంగా మహాదేవ్‌ పర్వతశ్రేణిలో చిన్న ధారగా జన్మించి అనేక ఉపనదులను తనలో కలుపుకుంటూ మహారాష్ట్ర, కర్నాటక తరువాత ఆంధ్రప్రదేశ్ లో ప్రవేశించి దివిసీమలోని హంసలదీవి దగ్గర బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది. ఈ నది మొత్తం పొడవు 1400 కి.మీ. ఈ నదిని కృష్ణవేణి అని కూడా పిలుస్తారు. భారతదేశంలోని నదులో 4వ పెద్దనది. మహారాష్ట్రలో ప్రారంభమైన ఈ నది కొయునా, వర్ణ, పంచగంగ, దూద్‌గంగ నదులను తనలో కలుపుకుంటుంది. మహారాష్ట్రలో కృష్ణానది మొత్తం 360 కి.మీ. ప్రవహిస్తుంది. తరువాత కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని బెల్గాం జిల్లా ఐనాపూర్‌ గ్రామం వద్ద కర్ణాటలోకి ప్రవేశిస్తుంది. కర్నాటకలో ఘటప్రభ మాలప్రభ నదులు కృష్ణానదిలో కలుస్తాయి. కర్నాటకలో మొత్తం 482 కి.మీ. మేర ప్రవహిస్తుంది. కర్ణాటకలో ఆల్‌మట్టి మరియు నారాయణ్‌పూర్‌లో కృష్ణా నదికి ఆనకట్టలు నిర్మించారు. కర్నాటకలో కృష్ణానది ప్రవహించే చివరి ప్రదేశం రాయచూర్‌ జిల్లా, దేవర్‌సుగుర్‌ గ్రామం. తరువాత ప్రస్తుతం కొత్తగా ఏర్పడిన తెంగాణా రాష్ట్రంలోని మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లా తంగడి వద్ద తెంగాణాలోకి ప్రవహిస్తుంది. మహబూబ్‌ నగర్‌ జిల్లా రావులపల్లి వద్ద ప్రియదర్శిని జూరాల ప్రాజెక్టు నిర్మించారు. తరువాత ఆలంపూర్‌ దగ్గర తుంగభద్రానది కృష్ణానదిలో కలుస్తుంది.

ఆలంపూర్‌ నుండి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రవేసిస్తుంది. తరువాత నల్లమల కొండలలో లోతైన లోయలోకి ప్రవహిస్తుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కర్నూులో శ్రీశైలం వద్ద మరియు గుంటూరు జిల్లా నాగార్జునా సాగర్‌ వద్ద పెద్ద పెద్ద ఆనకట్టలు నిర్మించబడినవి.ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో మూసి, దిండి, పాలేరు, మున్నేరు చిన్ననదులు కృష్ణా నదిలో కలుస్తాయి. విజయవాడ వద్ద బ్రీటీష్‌ వారి కాలంలో నిర్మించబడిన ప్రకాశం బ్యారేజ్‌ నుండి డెల్టా ప్రాంతంలో ప్రవేశించి కృష్ణా జిల్లాలోని పులిగడ్డవద్ద రెండు పాయుగా చీలిపోయి కుడిపాయ నాగాయంక వైపు ఏడమపాయ దివిసీమలోని కోడూరు మండలం, హంసల దీవి వద్ద బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది.

కృష్ణా నదీతీరంలో ఉన్న పుణ్యక్షేత్రాలు
ఆలంపూర్‌ జోగులాంబా దేవాయలయం :మహబూబ్‌ నగర్‌, ఆలంపూర్‌లో ఉన్న జోగులాంబా దేవాలయం అష్టాదశ శక్తిపీఠాలలో ఒకటి. (ఇక్కడ తుంగభద్రానది కృష్ణా నదిలో కలుస్తుంది)
శ్రీశైలం : కర్నూలు జిల్లాలో కృష్ణా నదీతీరంలో శ్రీశైలం కొండలలో ఉన్నదీ సుప్రసిద్ధ శివాలయం. ఇది కూడా అష్టాదశ శక్తీపీఠాలలో ఒకటి మరియు ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలో ఒకటి.
అమరావతి : సుప్రసిద్ధ ఈ శైవ క్షేత్రం గుంటూరు జిల్లా అమరావతిలో ఉంది. పంచారామాలో ఇది ఒకటి.
దుర్గామల్లేశ్వర స్వామి (కనకదుర్గ ఆలయం): కృష్ణా జిల్లా, విజయవాడలో కృష్ణా నది పక్కన ఉంటుంది ఈ ఆలయం.
శ్రీకాకుళం : చరిత్ర ప్రసిద్ధిగాంచిన ఈ గ్రామంలో శ్రీకాకుళాంద్ర మహావిష్ణు ఆలయం మరియు శివాలయం కలవు. విజయనగర రాజు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు ఆముక్తమాల్యద రచన ఇక్కడే ప్రారంభించాడు. . శ్రీకృష్ణ దేవరాయల విగ్రహాన్ని కూడా ఇక్కడే చూడవచ్చు.
శ్రీక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవాలయం, వేదాద్రి, జగ్గయ్యపేట : పంచనారసింహ క్షేత్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ఈ దేవాయం జగ్గయ్యపేటలో వేదాద్రి గ్రామంలో ఉన్నది.
కృష్ణాజిల్లాలో కృష్ణానది ఒడ్డున ఉన్న పట్టణాలు, గ్రామాలు :
జగ్గయ్యపేట,చందర్లపాడు, కంచికచెర్ల, ఇబ్రహీంపట్నం,గొల్లపూడి విజయవాడ, కంకిపాడు, తొట్లవల్లూరు, పమిడిముక్కల, ఘంటశాల, చర్లపల్లి, అవనిగడ్డ, నాగాయంక గుంటూరు జిల్లా : వెల్దుర్తి, మాచెర్ల, రెంటచింతల, గురజాల, దాచేపల్లి, మాచవరం, బెల్లంకొండ, అచ్చంపేట, అమరావతి, తుళ్ళూరు, తాడేపల్లి, కొల్లూరు
కర్నూలు : కొసగి, మంత్రాలయం, నందవరం, సిబెగాల్‌, కర్నూలు
నల్గొండ : కృష్ణా (యేలేశ్వరం,దేవరకొండ తాలూకా) నల్గొండలో 85 కి.మీ. ప్రవహిస్తుంది.

గోదావరి నది

భారతదేశంలోని గంగ, సింధునది తరువాత అతి పెద్ద నది గోదావరి. ఈ నది జన్మస్థానం మహారాష్ట్రలోని నాశిక్‌ దగ్గర త్రయంబకేశ్వరం వద్ద అరేబియా సముద్రానికి 80 కి.మీ దూరంలో ఉన్నది. మహారాష్ట్రలో నుంచి తెంగాణాలోని ఆదిలాబాద్‌ జిల్లా, బాసర వద్ద ప్రవేశిస్తుంది. ఆ తరువాత నిజామాబాద్‌, కరీంనగర్‌, ఖమ్మం గుండా ప్రవహించి తరువాత తూర్పుగోదావరి మరియు పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలలో ప్రవహించి పశ్ఛిమ గోదావరి, నర్సాపూర్‌ దగ్గరలో బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది. . రాజమండ్రి, ధవళేశ్వరం నుండి ఈ నదిని గౌతమిగా పిలుస్తారు. ధవళేశ్వరం వద్ద ఈ నది ఏడుపాయలుగా చీలుతుంది. ఇవి గౌతమి, వశిష్ట, వైనతేయ, ఆత్రేయ, భరద్వాజ, తుల్యభాగ మరియు కశ్వప. ఇందులో గౌతమి, వశిష్ట, వైనతేయు మాత్రమే ప్రవహించే నదులు మిగిలినవి అంతర్వాహినులు. గోదావరి నది పొడవు 1450 కి.మీ.
నది పుట్టుక కథనం : ఒకప్పుడు దేశంలో క్షామం ఏర్పడి నీటికి, తిండికి కరువు ఏర్పడిన పరిస్థితులో గౌతమమహాముని తన తపోశక్తితో పంటలు పండించి తోటిమునులకు నీరు, ఆహారం సమకూరేలా చేస్తాడు. గౌతముని తపోశక్తికి అసూయ చెందిన తోటిమునులు ఒక మాయాగోవును సృష్టించి పంటపొలంలోకి పంపిస్తారు. గౌతముడు ఒక దర్భపుల్లతో ఆ గోవును అదిలించగా అది మరణిస్తుంది. .
గౌతమ మహాముని గోహత్యాపాతకం నుండి విముక్తికోసం పరమశివుని గురించి తపస్సుచేసి గంగను భూమిమీదకు రప్పిస్తాడు. ఆ గంగయే గోదావరి మరియు గౌతమిగా పిలువబడుతుంది. గోదావరి నదిని చనిపోయిన గోవుమీదగా ప్రవహింపచేసి గోహత్యాపాతకం నుండి విముక్తుడవుతాడు గౌతముడు. ఆ క్షేత్రమే గోష్పాద క్షేత్రంగా ప్రసిద్ధి చెందినది. పశ్చిమగోదావరి జిల్లా, రాజమండ్రిలోని కొవ్వూరు పట్టణంలో గోష్పాద క్షేత్రం ఉంది. .
గోదావరి ఉపనదులు : వైన్‌గంగా, పెన్‌గంగా, వార్ధానది, మంజీరా, ఇంద్రావతి, బిందుసార,శబరి, ప్రవర, పూర్ణానది, ప్రాణహిత, సీలేరు, కిన్నెరసాని, మానేరు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో గోదావరి నదీతీరాన ఉన్న కొన్ని ముఖ్యపట్టణాలు : తెంగాణాలో బాసర, నిర్మల్‌ (ఆదిలాబాద్‌) భట్టాపూర్‌ (నిజామాబాద్‌ ఆర్మూర్‌ టాయ్స్‌) భద్రాచలం (ఖమ్మం) ధర్మపురి, కాళేశ్వరం (కరీంనగర్‌) గోదావరి ఖని, మంధని (కరీంనగర్‌`గౌతమేశ్వరస్వామి ఆలయం), ఏటూరునాగారం (వరంగల్‌) .
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో గోదావరి పరివాహక ప్రాంతాలు : .
తూర్పుగోదావరిలో : దేవిపట్నం, సీతానగరం, రాజమండ్రి, ఆత్రేయపురం రావుపాలెం, ఎ గన్నవరం, రాజోలు, మాల్కిపురం, సఖినేటిపల్లి, కోటపల్లి,తాళ్లపూడి, నర్సాపూర్‌ .
పశ్ఛిమగోదావరి : పోలవరం,తాళ్ళపూడి,,కొవ్వూరు,నిడదవోలు,పెరవలి,పెనుగొండ,యలమంచిలి,నర్సాపూర్‌.
తెంగాణాలో : ఇబ్రహింపట్నం, మల్లాపూర్‌, రాయకల్‌, సారంగపూర్‌, ధర్మపురి, వెల్లటూర్‌, రామగుండం, మంథని, మహదేవపూర్‌ మీదుగా ప్రవహిస్తుంది. .
ఆదిలాబాద్‌ : ముదోల్‌ (బాసర శ్రీ జ్ఞానసరస్వతీ ఆలయం) లొహెడ, దిల్లావర్‌పూర్‌, నిర్మల్‌, మామిండ, ఘన్‌పూర్‌, కడం, జన్నారం, దండేపల్లి,లక్సెట్టిపేట, మంచిర్యాల, జైపూర్‌, నిన్నెల్‌ మండలాల మీదుగా ప్రవహిస్తుంది. .
ఖమ్మం : వాజేడు, బెంకటాపురం, చెర్ల, దుమ్ముగూడెం, భద్రాచలం, కూనవరం,వర రామచంద్రాపురం.
పినపాక, చణుగూరు, అశ్వాపురం, కూర్గ్‌పహాడ్‌, కుక్కునూరు, వేలేరుపాడు.
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో గోదావరి తీరాన ఉన్న పుణ్యక్షేత్రాలు : బాసర సరస్వతీ దేవాలయం (ఆదిలాబాద్‌) కోటిలింగాలు, మంతని, కాళేశ్వరం, ధర్మపురి, ముక్తేశ్వరం-కరీంనగర్‌, భద్రాచలం, ఖమ్మం పట్టిసీమ, ప.గోదావరి కొవ్వూరు, ప॥గోదావరి , మందపల్లి -తూ.గోదావరి, కోటిపల్లి – రాజమండ్రి అంతర్వేది (తూ.గోదావరి) శ్రీబాబాలాజీ దేవాలయం-అప్పనపల్లి, తూ.గోదావరి.
గోదావరి నదిపై ఉన్న ప్రాజెక్టులు: .
శ్రీరాంసాగర్‌, శ్రీపాద, ధవళేశ్వరం-రాజమండ్రి. దుమ్ముగూడెం బ్యారేజ్‌ – ఖమ్మం జిల్లా.

గోదావరి నది

No photo description available.

గోదావరి నది భారత దేశములో గంగ, సింధు తరువాత అతి పెద్ద నది. ఇది మహారాష్ట్ర లోని నాసిక్ దగ్గరలోని త్రయంబకంలో, అరేబియా సముద్రానికి 80 కిలో మీటర్ల దూరంలో జన్మించి,నిజామాబాదు జిల్లా రెంజల్ మండలం కందకూర్తి వద్ద తెలంగాణలోకి ప్రవేశిస్తుంది. ఆ తర్వాత ఆదిలాబాదు,కరీంనగర్, ఖమ్మం జిల్లాల గుండా ప్రవహించి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లోనికి ప్రవేశించి తూర్పు గోదావరి మరియు పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాల గుండా ప్రవహించి బంగాళా ఖాతములో సంగమిస్తుంది. గోదావరి నది మొత్తం పొడవు 1465 కిలోమీర్లు [4]. ఈ నది ఒడ్డున చాలా ప్రఖ్యాత పుణ్యక్షేత్రములు మరియు పట్టణములు ఉన్నాయి. భద్రాచలము, రాజమండ్రి వంటివి మచ్చుకు కొన్ని. ధవళేశ్వరం దగ్గర అఖండ గోదావరి (గౌతమి) ఏడు పాయలుగా చీలుతుంది. అవి గౌతమి, వశిష్ఠ, వైనతేయ, ఆత్రేయ, భరద్వాజ, తుల్యభాగ మరియు కశ్యప. ఇందులో, గౌతమి, వశిష్ఠ, వైనతేయలు మాత్రమే ప్రవహించే నదులు. మిగిలినవి అంతర్వాహిని (conceal) లు. ఆ పాయలు సప్తర్షుల పేర్ల మీద పిలువబడుతున్నాయి.

నాసిక్ లో గోదావరి-1880

కష్టేఫలి : నాసిక్ లో గోదావరి-1880
సీట్లో కూర్చున్న లేడీస్ నిద్రపోతున్న పిల్లల్ని లేపి మరీ కిటికీలోంచి చూపిస్తారు. అదే.. ..“అదిగో చూడు.. గోదావరి.. గోదావరి.. బ్రిడ్జదిగో.. ఎంత పెద్దదో చూడు.. ఇదిగో, విండోలోంచి డబ్బులెయ్యి..” అని కనుచూపు మేరంతా నిండుకుండలా ప్రవహిస్తున్న గోదావరి నదిని కంపార్ట్మెంట్ కిటికీలోంచే సర్దుకుని చూపిస్తూ తనివితీరా మురిసిపోతారు…ట్రైను బ్రిడ్జి మీద నడిచిన ఆ అయిదు నిముషాలు గుమ్మం దగ్గర నిల్చునోళ్లల్లో రకరకాల ఆలోచనలు..
ఇప్పుడు ఆంధ్రుల ధాన్యాగారంగా పేరున్న గోదావరి జిల్లాల్లో ఒకప్పుడు కరువొస్తే ఆకలిచావులతోను, వర్షాలొస్తే పోటెత్తే వరదలతోనూ అపార ప్రాణనష్టం మిగులుస్తూ ఆఖరికి పసిపిల్లల్ని కూడా అమ్ముకునే స్థాయిలో కరువు తాండవించేదంట.. ఎందుకంటే, ఎక్కడో నాసిక్లో పుట్టి అందర్నీ పలకరిస్తా, ఎవరెవరి భారాల్నో బాధ్యతగా మోసుకుంటా 1600 కిమీ పాటు ప్రవహించొచ్చిన గోదారమ్మ పాపికొండల మధ్యలో రెండు తాడి చెట్లంత లోతుండే ఉగ్రగోదావరిగా రూపాంతరం చెంది, అదే స్పీడ్తో అంతర్వేది దగ్గర ఆవేశంగా సముద్రంతో మమేకమయ్యేది తప్పించి ఏ రకంగానూ ఆ వృధాజలాలు ఉపయోగపడేవి కావంట..
అలాంటి ప్రాంతానికి, విధినిర్వహణలో భాగంగా ఇంగ్లాండునించి వచ్చి, నరమానవుడు నడవటానికి కూడా ఆలోచించలేని ఏరియాల్లో గుర్రమేసుకుని కలతిరుగుతా, ఆనకట్ట కట్టాల్సిన అవసరం గురించి రిపోర్ట్ తయారుచేసేయడమే కాకుండా ప్రభుత్వాన్ని ఒప్పించడానికి ఎన్నో అష్టకష్టాలు పడ్డాడంట ఈ పుణ్యాత్ముడు..
“ఒక్కరోజు సముద్రంలో కలుస్తున్న గోదావరి ప్రవాహం, సంవత్సరమంతా మన లండన్లో ప్రవహిస్తున్న థేమ్స్ నదితో సమానం” అని అప్పటి బ్రిటిష్ ఇండియా ప్రభుత్వంతో పోట్లాడి ఒప్పించిన మహాత్ముడు..
ఎన్నోసార్లు ఎన్నో కమీషన్ల ముందు నించుని, పెర్ఫెక్ట్ ఇర్రిగేషన్ ప్లానింగుతో, సరిగ్గా నాలుగేళ్లలో, మూడున్నర కిలోమీటర్ల పొడవుతో, 175 గేట్లతో ధవళేశ్వరం బేరేజ్ అనే అన్నపూర్ణని ఆరోగ్యం పాడుజేసుకుని మరీ నిర్మించి “నా పేరు జెప్పుకోకుండానే కడుపు నింపుకుని పండగ జేసుకొండోరేయ్” అని అక్షయపాత్రలా దానమిచ్చేసేడు.. ఈ డీటెయిల్స్ అన్ని ధవళేశ్వరంలో ఉన్న కాటన్ మ్యూజియంకి వెళ్తే చూడొచ్చు.. ఆరోజుల్లో ఆయన ప్లానింగు, వాడిన టెక్నాలజీ చూసి ఆశ్చర్యపోతాం..
ఇదంతా జరిగి అక్షరాలా నూట అరవై అయిదు సంవత్సరాలు పైనే అవుతోంది. కానీ, ఇప్పటికీ మీరెవరైనా మా గోదారి సైడొస్తే ఈయన గురించి చెప్తూ “కాటన్ దొరగారు” అంటాం తప్పించి “కాటన్” అని ఏకవచనం కూడా వాడమండీ.. బ్రాహ్మణులు రోజూ అర్ఘ్యం వదిలేటప్పుడే కాదు.. గోదావరికి పుష్కరాలొచ్చినప్పుడు కొంతమందైతే కాటన్ దొరగారికి తర్పణాలు కూడా వొదుల్తారు.. అదీ.. ఆయనగారంటే మావాళ్ళకున్న అభిమానం..
కాటన్ గార్ని తలచుకోగానే కళ్ళముందు మెదిలేది గుర్రం మీద ఠీవిగా కూర్చున్న ఆయన నిండైన విగ్రహం.. ఆయన పేరుకు ముందు ఉండాల్సిన “అపరభగీరధుడు” అన్న బిరుదు.. అయితే దీని గురించే నాదొక కంప్లైంట్ ఉంది..
పితృదేవతలకు సద్గతులు కల్పించడానికి గంగమ్మ తల్లిని భూమ్మీదకి రప్పించిన భగీరధుడుతో పోల్చడం కంటే, తన జటాజూటాల్లో బంధించి పవిత్ర గంగాజలాలు ఎటు పడితే అటు ప్రవహించకుండా సరైన తీరులో కిందకి వొదిలిపెట్టి భూమాతకి, గంగామాతకి కూడా ఉపశమనం కలిగించిన పరమశివుడితో పోల్చడం కరెక్టని నా అభిప్రాయం..
అఖండ గోదావరి మాతకి ధవళేశ్వరం దగ్గర ఆనకట్ట కట్టి గౌతమి, విశిష్ట అనే రెండు అందమైన కన్య గోదావరులుగా మార్చి తూర్పుగోదావరికొకటి, పశ్చిమగోదావరికోటి ఇచ్చి పెళ్లిళ్లు చేసి, పచ్చని భూములతో పాటు సిరిసంపదల పుట్టుకకు కారణమైనోడు దేవుడు కాక ఇంకేమవుతాడు??